Drugi Pałac Krasińskich

Drugi Pałac Krasińskich

Rozkosz, później Ursynów, to malownicza miejscowość położona na skraju skarpy wiślanej pomiędzy Służewem i Natolinem, dziś jedna z największych dzielnic mieszkalnych stolicy Polski. W latach siedemdziesiątych XVIII w. powstała tu jedna z licznych siedzib podmiejskich. Historia tej siedziby rozpoczyna się 28 kwietnia 1775 roku, kiedy to Józef de Maisonneuve, pułkownik wojsk koronnych i amant księżny Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej, otrzymał od jej ojca księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego, ówczesnego dziedzica Wilanowa, teren „niedaleko dworu służewieckiego” z olszyną, kawałem łąki „i rzeczką przez nią ciągnącą się”. Maisonneuve zobowiązał się teren ten jak najprędzej ogrodzić i płacić zań corocznie 250 złotych polskich do dworu służewieckiego, należącego do dóbr wilanowskich. W roku 1777 w Rozkoszy istniał już dworek „i inne budowy” wzniesione przez pułkownika. W roku 1783 nadanie księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego zostało potwierdzone przez Izabellę i Stanisława Lubomirskich, a w rok później Maisonneuve ustąpił swych praw do posiadłości i wymurowanego pałacyku księżnie Joannie z Sułkowskich Sapieżynie, która w roku 1785 przekazała je Aleksandrze z Lubomirskich i Stanisławowi Kostce Potockim. W dziejach posiadłości rozpoczął się nowy rozdział.

Pod Blachą

Pod Blachą

Nazwę swoją zawdzięczał pokryciu dachu. Dzieje jego zaczynają się w roku 1651, kiedy kowal i płatnerz Wawrzyniec Reffus przystąpił do budowy piętrowej kamienicy na gruncie nadanym mu przez króla Jana Kazimierza, znajdującym się tuż przy Zamku. Kamienica ta była na pewno gotowa w roku 1656, a w rok później uległa zniszczeniu w czasie szturmu Warszawy przez wojska księcia siedmiogrodzkiego Stefana Rakoczego. Odbudowa jej ciągnęła się bardzo długo, skoro w roku 1687 nie była jeszcze ukończona. W roku 1698 nabył kamienicę od rodziny Reffusów kanonik wileński Krzysztof Montwid Białłozor, sekretarz Jego Królewskiej Mości i niebawem oddał ją w użytkowanie księciu Jerzemu Dominikowi Lubomirskiemu, najpierw podstolemu, a później podkomorzemu koronnemu. Lubomirski przebudował kamienicę, dodając jej od zachodu pałacową fasadę i dobudowując od południa skrzydło prostopadłe do już istniejącej budowli. W roku 1720 stał się właścicielem nieruchomości i wkrótce przystąpił do ponownej przebudowy swej siedziby. Pałac w wyniku tej przebudowy otrzymał późnobarokową szatę, którą w zasadzie zachował do dziś; dodano wówczas od północy drugie skrzydło, dzięki czemu powstał obszerny dziedziniec honorowy. Pałac w tym stanie uwiecznił Bernardo Bellotto zwany Canaletto na dwóch obrazach malowanych w latach 1772 i 1773. Po śmierci Jerzego Dominika Lubomirskiego w roku 1727 pałac przeszedł na własność jego synów: Antoniego Benedykta, marszałka wielkiego koronnego i Franciszka Ferdynanda, miecznika koronnego.

Pałac Biskupów

Pałac Biskupów

Po trzecim rozbiorze Polski rezydencja w Warszawie nie była już biskupom krakowskim potrzebna, pałac przeszedł wówczas na własność rządu pruskiego. Lokale parterowe przerobiono na sklepy, by pałac przynosił jak największy dochód. W okresie Księstwa Warszawskiego w pałacu umieszczono trybunał handlowy, sąd apelacyjny i sądy pokoju. W 1823 roku budynek wystawiono na loterię. Połowę szczęśliwego losu nabył Natan Morgensztern z Sandomierza, drugą połowę trzej starozakonni z Końskowoli. Odkupili od nich pałac dwaj mieszczanie warszawscy, Tomasz Czaban i Łukasz Piotrowski. Ten ostatni spłaciwszy w roku 1828 wspólnika został właścicielem całości. Piotrowski gruntownie przebudował pałac przekształcając go w kamienicę czynszową. Kazał przedzielić wysokie pierwsze piętro na dwie kondygnacje, chcąc uzyskać jak najwięcej mieszkań. W XIX w. pałac przerabiano jeszcze kilkakrotnie, w końcu zatracił niemal zupełnie cechy artystyczne. We wrześniu 1939 roku spalił się od bomb niemieckich. Po wojnie odbudowano go na cele biurowe. Elewacji od strony ulicy Miodowej przywrócono wygląd taki, jaki otrzymała w wyniku przebudowy w latach 1760-1762, pozostawiając jednakże podział pierwszego piętra na dwie kondygnacje. Przy rekonstrukcji posłużono się wspomnianym już widokiem ulicy Miodowej malowanym przez Bernarda Bellotto zwanego Canaletto. Obecnie w pałacu mieści się Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego i Silnikowego „PZL”.

Pałac Młodziejewski

Pałac Młodziejewski

Młodziejewski przyczynił się do elekcji Stanisława Augusta, dzięki czemu cieszył się później poparciem króla. Tak jak wielu książąt kościoła w tej epoce miał kochankę. Była nią podkomorzyna Drzewiecka. Pewnego razu, kiedy w przebraniu lokaja wracał od niej nocą, został schwytany przez patrol policyjny. Wiadomość o tej przygodzie dostojnika kościelnego i państwowego lotem błyskawicy obiegła salony warszawskie. Zła sława Młodziejewskiego przekroczyła granice Rzeczypospolitej. Przekonał się o tym sam biskup, kiedy w czasie wojażu zagranicznego złożył wizytę wielkiemu filozofowi i moraliście Janowi Jakubowi Rousseau. Ten dowiedziawszy się kogo ma przed sobą, odwrócił się do przybyłego tyłem. Młodziejewski zmarł w roku 1780. W trzy lata później Franciszek de la Riviere Załuski, starosta grójecki zakupił pałac przy ulicy Miodowej od spadkobierców niefortunnego biskupa. W latach dziewięćdziesiątych XVIII stulecia mieszkał tu generał Józef Andrejewicz Igelstróm, głównodowodzący wojsk rosyjskich w Polsce. W czasie insurekcji-kościuszkowskiej, w dniach 17 i 18 kwietnia 1794 roku toczyły się wokół pałacu zacięte walki, w wyniku których Igelstróm opuścił w popłochu swą rezydencję, a następnie Warszawę. Podczas insurekcji w czasie szturmu prowadzonego przez Jana Kilińskiego pałac uległ zniszczeniu. Odbudowano go dopiero w latach 1806-1808, kiedy właścicielem nieruchomości został hr. Feliks Potocki. Pałac otrzymał wówczas charakter późno-klasycystyczny.

Drugi Pałac Branickich

Drugi Pałac Branickich

W końcu XVIII w. stał w tym miejscu pałac należący do rodziny Badenich. Nie wiemy, jak wyglądał, nie znamy również daty jego powstania. W roku 1819 należał do Konstancji Bilickiej i składał się z murowanego korpusu głównego, położonego w głębi posesji, i dwóch murowanych oficyn od frontu. Ponadto do pałacu należała stajnia i wozownia drewniana oraz jeszcze jedna oficyna murowana w głębi. W roku 1852 posesja wraz z pałacem stanowiła własność Wincentyny Lewińskiej, później przeszła na własność rodziny Branickich i zapewne wówczas pałac uległ gruntownej przebudowie w stylu renesansowym według projektu Henryka Marconiego. Wygląd zewnętrzny, jaki pałac otrzymał w wyniku tej przebudowy, przetrwał do dziś. Dwupiętrowy korpus główny pałacu ma kształt odwróconej litery L. Przed fasadą zwróconą w kierunku ulicy Nowy Świat znajdują się dwa jednopiętrowe pawilony przebudowane z dawnych oficyn. Pawilon lewy łączy się z jednopiętrową kamieniczką, której fasada harmonizuje doskonale z architekturą pałacu. W pawilonie prawym, położonym na rogu ulicy Smolnej, mieści się od roku 1851 apteka przeniesiona tutaj z Rynku Starego Miasta. Apteka zachowała do dziś całkowite wyposażenie i dekorację w stylu gotyckim; jest to jeden z najpiękniejszych lokali aptecznych w Polsce, w którym zachowała się autentyczna dziewiętnastowieczna atmosfera. 1 stycznia 1899 roku pałac objął w posiadanie hr. Ksawery Branicki, właściciel Wilanowa, który na placach położonych za pałacem wybudował kilka wielkich kamienic czynszowych zwróconych frontem do ulicy Smolnej. Branicki, prezes Klubu Łowieckiego i jeden z najzamożniejszych ludzi w Królestwie Polskim, słynął ze skąpstwa.

Pałac Prymasowski

Pod koniec XVI w. stały w tym miejscu dworki i browary, które zakupił w roku 1593 – jeszcze jako biskup płocki – Wojciech Baranowski i zaczął budować pałac dla siebie i swoich następców. Zostawszy arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem, zmienił zamiar i zapisał pałac w roku 1612 kapitule gnieźnieńskiej, przeznaczając go na mieszkanie prymasów. Budowę rezydencji zakończył prymas Wawrzyniec Gembicki, a do jej ozdobienia przyczynił się prymas Jan Lipski. Pałac został zniszczony w czasie wojen szwedzkich, odbudował go w latach 1666-1673 prymas Mikołaj Prażmowski pod kierunkiem Józefa Fontany. Ponowna restauracja i powiększenie pałacu nastąpiło w latach 1690-1691 z inicjatywy prymasa Michała Radziejowskiego, być może według projektu Tylmana z Gameren. W roku 1704 król August II zająwszy przedmieścia Warszawy wydał pałac prymasa Radziejowskiego, swego wroga politycznego, na łup Sasów, Kozaków i Wołochów, którzy spustoszyli budynek. Ponowną odbudowę podjął prymas Stanisław Szembek – przy pałacu zatrudniony był wówczas architekt Jan Chrzciciel Ceroni; wnętrza pałacowe o- zdobił później prymas Teodor Potocki. Gruntowna przebudowa rezydencji nastąpiła w latach 1749-1759 z inicjatywy prymasa Adama Ignacego Komorowskiego – pałac otrzymał wówczas szatę rokokową. Widok pałacu po tej przebudowie utrwalił na bordiurze znanego planu Warszawy z roku 1762 Pierre Ricaud de Tirregaille, francuski architekt i inżynier w służbie polskiej.

Pałac Paca

Fundatorem pałacu był ks. Dominik Radziwiłł, podkanclerzy litewski od roku 1681 i kanclerz litewski od 1690. Do budowy rezydencji w Warszawie skłoniły go zapewne wysokie godności, z którymi łączyła się konieczność stałego przebywania na dworze królewskim. Nie wiemy dokładnie, kiedy pałac powstał, w każdym razie był gotów przed śmiercią kanclerza w roku 1697. Był to korpus główny dzisiejszego pałacu, wzniesiony w stylu barokowym według projektu Tylmana z Gameren. Pałac po śmierci fundatora pozostawał w rękach jego potomków. W latach 1744-1758 należał do biskupa chełmińskiego, a potem krakowskiego i jednocześnie kanclerza koronnego Andrzeja Załuskiego. Od jego spadkobierców odkupił nieruchomość w roku 1759 ks. Michał Kazimierz Radziwiłł zwany „Rybeńko”, wojewoda wileński, i przekazał ją na powrót linii kleckiej Radziwiłłów. W latach 1762-1775 dzierżawił pałac ks. Michał Fryderyk Czartoryski kanclerz litewski. W okresie, kiedy tu mieszkał, częstym gościem pałacu bywał Stanisław August Poniatowski. 3 listopada 1771 roku, kiedy król wyjechał z pałacu, został zatrzymany przez konfederatów barskich i uprowadzony za miasto. Porwanie nie udało się; król po nocy spędzonej w marymonckim młynie zdrów i cały wrócił na Zamek. W latach 1823-1824 podzielony już na części pałac wykupił od Radziwiłłów generał Ludwik hr. Pac i niezwłocznie przystąpił do jego gruntownej przebudowy według projektu Henryka Marconiego. Przebudowa zakończona zasadniczo w roku 1828 objęła nie tylko pałac właściwy, architekt ujął dziedziniec przed pałacowy w skrzydła boczne i zamknął go gmachem frontowym od ulicy Miodowej.

Historia Pałacu Kazimierzowskiego

W roku 1735 August III odstąpił całą posiadłość pierwszemu ministrowi gabinetu saskiego hr. Aleksandrowi Józefowi Sułkowskiemu z zastrzeżeniem dożywotniego użytkowania koszar i stajen. Nowy właściciel zbudował tu niebawem cegielnię, fabrykę pieców i browar, a niebawem przystąpił do Odbudowy pałacu, która została przeprowadzona w latach 1737-1739 najprawdopodobniej według powstałych nieco wcześniej projektów architektów Deybla i Jaucha. Robotami budowlanymi kierował Carl Friedrich Pöppelmann. Pałac otrzymał w wyniku odbudowy nową szatę zewnętrzną skomponowaną pod wpływem późnego baroku drezdeńskiego i francuskiego rokoka. Elementem wyróżniającym pałac w panoramie Warszawy oglądanej od strony Wisły była pękata blaszana kopuła nad częścią środkową korpusu. W latach 1765-1766 posiadłość wraz z pałacem nabył król Stanisław August na pomieszczenie tu Korpusu Kadetów – Szkoły Rycerskiej dla młodzieży szlacheckiej, którą zobowiązał się założyć wstępując na tron. Gruntowną restaurację budynku rozpoczęto już w roku 1765 według projektu Dominika Merliniego. Objęła ona głównie wnętrza, forma zewnętrzna pałacu pozostała niemal bez zmian. Jedyną istotniejszą zmianą było wprowadzenie nad pierwszym piętrem antresoli przeznaczonej na sypialnie dla kadetów. W uczelni tej kształcili się m.in. Tadeusz Kościuszko i Julian Ursyn Niemcewicz. Za czasów okupacji pruskiej dawne koszary saskie i pomniejsze budynki znajdujące się na terenie należącym do dawnego pałacu Kazimierzowskiego wynajęto na mieszkania.

Pałac Branickich

Jeden z najpiękniejszych późnobarokowych pałaców w Warszawie powstanie swoje zawdzięcza Janowi Klemensowi Branickie- mu, hetmanowi wielkiemu koronnemu i kasztelanowi krakowskiemu. Budowa pałacu została rozpoczęta najwcześniej w roku 1740. W trzy lata później ukończono podstawowe prace budowlane, jednocześnie jednak doszło do poważnego zatargu pomiędzy fundatorem pałacu, a jego projektantem, znanym architektem Janem Zygmuntem Deyblem. Na miejsce Deybla Branicki skierował do wykończenia pałacu warszawskiego budowniczego Jana Henryka Klemma, który czuwał następnie nad dekoracją wnętrz. Pałac składa się z korpusu głównego i przylegających doń prostopadle skrzydeł bocznych tworzących dziedziniec honorowy od strony ulicy Podwale. Korpus główny od frontu wyróżnia się czterokolumnowym portykiem pośrodku, zwieńczonym grupą alegorycznych figur podtrzymujących kartusz herbowy. Główna brama wjazdowa na dziedziniec znajduje się również od ulicy Podwale. W latach 1750-1754 pracował dla Branickiego Jakub Fontana, kierując budową oficyn gospodarczych. W latach 1753-1754 prowadził on również budowę późno-barokowego pawilonu, usytuowanego przy skrzydle pałacu od ulicy Senatorskiej a mieszczącego buduar. W roku 1757 Fontana kierował pracami przy restauracji wnętrz rezydencji hetmańskiej oraz przy odnawianiu budynków gospodarczych.

Pałac Janaszów

Pałac wzniesiono dla Jakuba Janasza w latach 1874-1875 według projektu Jana Heuricha starszego, który nadał tej budowli cechy późnego renesansu francuskiego. Heurich ukształtował pałac na wzór charakterystycznych dla Paryża pałaców przyulicznych, przeznaczonych w zasadzie dla jednej rodziny. Pierwotnie siedziba Janaszów stała w linii zabudowy ulicy Zielnej, dopiero po ostatniej wojnie stała się budowlą wolno stojącą. Architekturę jej wyróżnia bardzo wysokie pierwsze piętro, gdzie mieściły się apartamenty reprezentacyjne, podkreślone jeszcze balkonem z piękną żeliwną kratą, ciągnącym się wzdłuż całej elewacji frontowej. Janaszowie należeli do finansjery warszawskiej, ale mieli aspiracje stać się rodziną ziemiańską. Po śmierci Jakuba Janasza w roku 1893 posesja wraz z pałacem przeszła na wdowę Różę z Gold- standów oraz córki: Wiktorię Krzywoszewską i Julię Gutmanową. Spadkobierczynie w tym samym roku sprzedały nieruchomość hr. Feliksowi i Zofii z Ledóchowskich Czackim. Nie jedyny to wypadek w Warszawie, kiedy siedziba finansjery przechodzi w posiadanie rodziny arystokratycznej. Po śmierci Feliksa Czackiego w roku 1894 właścicielką połowy pałacu została żona, drugiej zaś dzieci: Tadeusz, Stanisław i Róża Czaccy. Po śmierci matki w roku 1911 pałac w drodze działów rodzinnych przejął Stanisław. Z kolei po jego śmierci w roku 1924 pałac odziedziczyła żona Jadwiga z Broel-Platerów. Wreszcie w kwietniu 1939 roku posesję nabył Polski Związek Przemysłowców Metalowych. Pałac pod koniec okresu międzywojennego zatracił cechy reprezentacyjne i stał się kamienicą czynszową. Z zawieruchy wojennej wyszedł obronną ręką.

Strona 1 z 212