Pałac Staszica

Pałac Staszica

Nie był to pałac o charakterze rezydencjonałnym, od początku przeznaczony był bowiem na siedzibę Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk, nazywano go jednak od chwili powstania pałacem Staszica od nazwiska inicjatora i współfundatora budowy. Gmach powstał w latach 1820-1823 na miejscu rozebranego późnobarokowego kościoła dominikanów obserwantów. Projekty wykonał Antonio Corazzi, który nadał budowli charakter dojrzałego klasycyzmu. Fasada pałacu zwieńczona niewielką kopułką stanowiła odtąd piękne zamknięcie perspektywy Krakowskiego Przedmieścia. Łukasz Gołębiowski tak charakteryzuje salę zebrań Towarzystwa w swym Opisaniu historyczno-statystycz- nym miasta Warszawy wydanym w roku 1827: „Salę na publiczne posiedzenia zdobi wizerunek naturalnej wielkości Najjaśniejszego Cesarza i Króla Aleksandra I zrobiony przez Blanka profesora, z przeciwnej strony jest Bacciarellego roboty portret Króla Saskiego, płaskorzeźby na ścianach dziełem są Malińskiego, sztukateria i inne ozdoby Yincentiego, ściany ustrojone popiersiami: Albertrandiego, Potockiego, Naruszewicza, Krasickiego, Jana Kochanowskiego i Sarbiewskiego. Naprzeciwko miejsca dla członków jest amfiteatr obszerny, kilkaset osób pomieścić mogący i loże kolumnami korynckiego porządku ozdobione”. Sala ta nie zachowała się do dziś zniszczona przez późniejsze przebudowy gmachu. W roku 1830 ustawiono przed pałacem Staszica pomnik Mikołaja Kopernika, dzieło słynnego duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Towarzystwo Królewskie Warszawskie Przyjaciół Nauk użytkowało gmach do roku 1832, kiedy to zostało rozwiązane na rozkaz cara Mikołaja I.

Pałac Lesserów

Pałac Lesserów

Nazwa ta nie jest słuszna, choć przyjęła się w literaturze naukowej. Budowę pałacu rozpoczął Aleksander Rembieliński w roku 1859 na gruncie nabytym od Stanisława Lessera. Projektantem pałacu był Franciszek Maria Lanci, który nadał mu formy renesansowe. W roku 1865 Rembieliński sprzedał niewykończony jeszcze pałac Janowi Kurtzowi i Stanisławowi Ratyńskiemu, w rok później właścicielem posesji stał się tylko Kurtz. W tym czasie pałac został całkowicie ukończony. Był to tak duży obiekt, że właściciel odnajmował dwa duże apartamenty, sam pozostając w trzecim. Później nieruchomość zmieniała jeszcze dwukrotnie właścicieli, a w 1900 roku nabyła ją Spółka Akcyjna Wyrobów Bawełnianych Izraela Kalmanowicza Poznańskiego z Łodzi. W okresie dwudziestolecia międzywojennego przez jakiś czas mieściły się tu biura poselstwa francuskiego, a w 1935 roku nabył pałac hurtownik węglowy Abraham Sojka wraz z żoną Rachelą. W gmachu znalazło wówczas pomieszczenie Garnizonowe Kasyno Podoficerskie. We wrześniu 1939 roku pałac spalił się od bomb niemieckich. Po zniszczeniach wojennych odbudowano go w roku 1949 według projektu Eugeniusza Wierzbickiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Wacława Kłyszewskiego. W czasie odbudowy usunięto ruiny sąsiadujących z pałacem kamienic, dzięki czemu stał się on budowlą wolnostojącą, uzyskując nową elewację od strony ulicy Matejki.

Pałac Koniecpolskich

Pałac Koniecpolskich

Zwany jest również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów lub Namiestnikowskim od kolejnych właścicieli i użytkowników. Budowę korpusu głównego dzisiejszego pałacu rozpoczęto około roku 1643, nakryto go dachem zimą 1645 roku i ostatecznie ukończono przed rokiem 1655, Fundatorem pałacu był hetman Stanisław Koniecpolski, projektodawcą zaś najprawdopodobniej włoski architekt Costantino Tencalla. W roku 1646 pałac przeszedł na własność syna Stanisława Koniecpolskiego Aleksandra, a następnie na własność wnuka, również Stanisława. W latach 1661- 1685 należał do rodziny ks. Lubomirskich, od roku 1674 pertraktowała o jego kupno rodzina ks. Radziwiłłów, która ostatecznie nabyła rezydencję w roku 1685. Była to wczesnobarokowa dwupiętrowa budowla wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta z obustronnymi ryzalitami skrajnymi, stojąca na wysokiej skarpie wiślanej. W latach 1694-1705 pałac został przebudowany pod kierunkiem Augustyna Locci, Karola Ceroni oraz Andrzeja Jeziornickiego, następnie w latach od około 1720 do 1722 odnowiono go przy udziale Karola Baya. W roku 1728 sprowadzony z Włoch budowniczy Dominik Cioli wyremontował grotę pod pałacem i osuszył zawilgocony pałac. W dziesięć lat później rezydencja wymagała gruntownego remontu. W latach 1755-1762 przeprowadzono gruntowną przebudowę pałacu według projektu Jana Zygmunta Deybla. Wybudowano wówczas m.in. skrzydła boczne i przekształcono korpus główny w stylu późnego baroku.

Pałac Sapiechów

Pałac Sapiechów

Sebastian Rybczyński, pisarz dekretowy dworu królewskiego zbudował w tym miejscu w pierwszej ćwierci XVIII w. dwór, który w roku 1725 kupił od niego ks. Jan Fryderyk Sapieha z Kodnia, wówczas kasztelan trocki. Sapieha postanowił wznieść dla siebie w Warszawie okazałą rezydencję i zamówił projekt u Jana Zygmunta Deybla. Pierwszy etap budowy przypadł na lata 1731- 1734. Powstał wówczas późnobarokowy pałac złożony z korpusu głównego i krótkich skrzydeł bocznych ujmujących płytki dziedziniec. Drugi etap budowy pałacu przypadł na lata 1736-1746. Zakupiono sąsiednią posesję i rozbudowano pałac od północy i od południa przez dobudowę nowych skrzydeł. Po ukończeniu była to jedna z najwspanialszych późnobarokowych rezydencji magnackich w Warszawie. W roku 1817 został zakupiony od rodziny Sapiehów przez rząd Królestwa Polskiego, a w latach 1818-1820 poddano go gruntownej przebudowie na koszary. Przebudowa ta dokonana według projektu Wilhelma Henryka Mintera znacznie zubożyła architekturę pałacu, skasowano bowiem wtedy bogaty wystrój późnobarokowy. W koszarach zwanych później sapieżyńskimi, od nazwiska dawnych właścicieli, stacjonował słynny 4 pułk piechoty liniowej, który później tak ważną rolę odegrał w powstaniu listopadowym. Pamięć o czwartakach utrwalona przez tablicę wmurowaną w fasadę pałacu przetrwała również w licznych anegdotach. Pułk ten, złożony w większości z warszawiaków, wyszkolony był znakomicie i dlatego cieszył się sympatią wielkiego księcia Konstantego, naczelnego wodza armii Królestwa Polskiego.

Budynki na Jabłonnej

Henryk Marconi wystawił również w Jabłonnie nowe budynki gospodarcze i wielkie stajnie z wozowniami. Następnym właścicielem Jabłonny był Maurycy Potocki,, a w roku 1879 dobra przeszły na własność syna tego ostatniego, Augusta, zwanego powszechnie „hrabią Guciem”. Trybem życia naśladował on księcia Józefa w okresie pomiędzy trzecim rozbiorem, a rokiem 1806. Utracjusz i hulaka, pogardliwy wobec urzędników carskich i dlatego uwielbiany przez Warszawę, był bohaterem niezliczonych anegdot. W drugiej połowie XIX w. w Jabłonnie zaszły niewielkie zmiany. Oficynę przy prawym pawilonie przerobiono na mieszkanie właścicieli. Park zeszpecono wałem przeciwpowodziowym, zasłaniającym widok na Wisłę. Po śmierci Augusta Potockiego w roku 1905, dobra przeszły na własność jego jedynego syna – Maurycego, w którego posiadaniu pozostawały do roku 1945. Pałac w Jabłonnie został spalony w sierpniu 1944 roku przez cofające się wojska niemieckie, w roku następnym, tuż po wyzwoleniu, przystąpiono do zabezpieczenia murów. W roku 1953 Jabłonnę objęła Polska Akademia Nauk, która odbudowała całe założenie na ośrodek konferencyjno-wypoczynkowy. Odbudowę przeprowadziły Pracownie Konserwacji Zabytków w Warszawie według projektu Mieczysława Kuźmy. Rekonstrukcję parku zaprojektował Gerard Ciołek.

Pałac Lubomirskich

Kiedy powstał pałac, noszący do dziś nazwę pałacu Lubomirskich, dokładnie nie wiemy. Istniał z pewnością w roku 1712, jednak nie wiadomo, do kogo wówczas należał. Składał się z korpusu głównego i połączonych z nim oficyn otaczających prostokątny dziedziniec. Około roku 1730 stanowił własność architekta Jana Zygmunta Deybla, pod koniec lat trzydziestych XVIII w. należał do ks. Stanisława Wincentego Jabłonowskiego, wojewody rawskiego, w którego posiadaniu był jeszcze w roku 1743. Około połowy XVIII w. stał się własnością ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego. W roku 1760 rozpoczęto gruntowną przebudowę pałacu według projektu Jakuba Fontany, który nadał rezydencji charakter późnego baroku. Przebudowa ta nie została ukończona – widok nie dokończonego pałacu namalował w 1779 roku Bernardo Bellotto zwany Canaletto. W roku 1776 połowę pałacu objął w posiadanie wychowanek ks. Antoniego Lubomirskiego ks. Aleksander, który stał się posiadaczem całości nieruchomości w roku 1790. Ks. Aleksander Lubomirski niezwłocznie pomyślał o ukończeniu i modernizacji rezydencji Projekty klasycystycznej przebudowy wykonał na jego zamówienie Jakub Hempel. Roboty budowlane rozpoczęły się po roku 1790 i trwały do roku 1793. Szczególnie okazale prezentowała się nowo ukształtowana elewacja od placu Żelaznej Bramy z dziesięciokolumnowym portykiem jońskim w wielkim porządku. Do czasów budowy gmachu Teatru Wielkiego była to największa kolumnada w Warszawie.

Pałac Potockich

Bażantarnia, później Natolin, to piękna miejscowość opodal Wilanowa, znana z osiemnastowiecznego pałacyku wzniesionego na skraju dawnej skarpy wiślanej i z rozciągającego się u jej stóp rozległego krajobrazowego parku. Za panowania Jana III znajdowała się tu hodowla bażantów i stąd nazwa, która przetrwała do początku XIX w. W pierwszej połowie XVIII w. podmokły las porastający te tereny został przecięty pięcioma promieniście rozchodzącymi się alejami skupiającymi się na wysuniętym nieco cyplu wspomnianej już skarpy. Las przecinała również aleja poprzeczna do osi głównej oraz kanał i rowy osuszające. W latach 1780-1783 z inicjatywy ówczesnego dziedzica Wilanowa, księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego, wzniesiono na cyplu klasycystyczny pałacyk według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Po śmierci księcia w roku 1782 roboty przy wykończeniu siedziby kontynuowane były przez jego córkę, księżnę Izabellę Lubomirską, marszałkową wielką koronną, która otrzymała w spadku klucz wilanowski. Pałacyk zbudowany został na planie prostokąta z dwoma wydatnymi ryzalitami od frontu i z owalnym salonem od strony skarpy, otwartym na zewnątrz jońską kolumnadą. Ściany tego salonu oraz inne pomieszczenia pałacyku ozdobił malowidłami Vincenzo Brenna, włoski architekt i malarz, sprowadzony do Polski przez zięcia księżny marszałkowej, Stanisława Kostkę Potockiego.

Pałac Ministra Skarbu

Powstał w latach 1825-1830 w wyniku gruntownej przebudowy barokowego pałacu Ogińskich dokonanej przez Antonia Corazziego. Przeznaczony był na siedzibę ówczesnego ministra skarbu, ks. Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Corazzi nadał budowli charakter renesansowy, kształtując ją na wzór willi włoskiej o- kresu odrodzenia. Wrażenie to potwierdzają zwłaszcza wielkie tarasy rzadko spotykane w naszym klimacie. Gmach, jak wszystkie dzieła Corazziego, odznacza się doskonałymi proporcjami i umiejętnym zestawieniem brył. W latach 1919-1921 budynek został starannie odrestaurowany przez Mariana Lalewicza na potrzeby ministerstwa skarbu. Po wojnie odbudowano go w latach 1950-1954 pod kierunkiem Piotra Biegańskiego i wraz z sąsiednim pałacem Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu przeznaczono na siedzibę Prezydium Stołecznej Rady Narodowej. Obecnie w pałacu mieści się również Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. W roku 1951 ustawiono przed gmachem pomnik Feliksa Dzierżyńskiego projektu Zbigniewa Dunajewskiego. Pomiędzy arkadami parteru wmurowane są dwie tablice: pierwsza z nich upamiętnia obrady Klubu Jakobinów odbywające się u schyłku XVIII w. w pałacu Ogińskich, druga poświęcona jest Antoniemu Corazziemu. Odsłonięto ją 26 kwietnia 1977 roku w stuletnią rocznicę śmierci zasłużonego dla Warszawy architekta.

Pałac Kazimierzowski

Pałac wziął nazwę od króla Jana Kazimierza, którego był ulubioną siedzibą. Okoliczności jego powstania nie są w obecnym stanie badań jasne. Zdaniem niektórych historyków sztuki budowę jego rozpoczął król Zygmunt III niedługo przed swą śmiercią w roku 1632. Zdaniem innych, inicjatorem budowy miał być król Władysław IV, który posiadłość tę otrzymał na mocy działów majątkowych w roku 1637. Niewątpliwie pałac był całkowicie ukończony wraz z otoczeniem w roku 1643, wynika to bowiem z opisu Adama Jarzębskiego w Gościńcu. Była to letnia rezydencja królewska, nazywana w XVII w. z włoska „Villa Regia” wzniesiona malowniczo na skraju dawnej skarpy wiślanej. Jej reprezentacyjna późnorenesansowa elewacja zwrócona była ku Wiśle; na parterze i pierwszym piętrze miała po pięć wielkich arkad, po bokach ujęta była czworobocznymi wieżami. Elewacja od dziedzińca z malowniczymi schodami zewnętrznymi pośrodku była dziewięciostopniowa; po obu jej stronach znajdowały się smukłe czworoboczne wieżyczki połączone z korpusem pałacu ściankami. Autorstwo projektu „Villa Regia” przypisywane jest na ogół Janowi Baptyście Trevano, wybitnemu architektowi włoskiemu w służbie Wazów. „Villa Regia” została ograbiona i zdewastowana przez Szwedów w roku 1656, a w roku 1660 strawił ją pożar. Odbudowę podjął król Jan Kazimierz, od którego imienia budowlę zaczęto wtedy nazywać pałacem Kazimierzowskim.

Pałac pod czterema wiatrami

Nazwę swoją zawdzięcza figurom czterech wiatrów ustawionych na filarach ogrodzenia oddzielającego dziedziniec od ulicy Długiej. Zwany jest również pałacem Diickerta od jednego z właścicieli w XIX w. Fundatorem pałacu był Stanisław Kleinpolt, używający od czasu nobilitacji na sejmie w roku 1676 nazwiska Małopolski, metrykant skarbu koronnego, sekretarz królewski, a wreszcie podstoli i chorąży bracławski. Budowa pałacu nastąpiła zapewne po nobilitacji fundatora, tj. około roku 1680, na pewno przed rokiem 1685, kiedy to pałac nabył Jan Dobrogost Krasiński, referendarz koronny i starosta warszawski. Krasiński niedługo użytkował „pałac kleinpoltowski”, stojący zresztą w bezpośrednim sąsiedztwie nowo wybudowanego, okazałego pałacu Krasińskich i sprzedał go w 1698 roku biskupowi płockiemu Andrzejowi Załuskiemu. W obecnym stanie badań nie wiemy, jak pałac wyglądał pod koniec XVII w., to pewne jednak, że składał się z korpusu głównego i skrzydeł bocznych. Przy jego ukształtowaniu pracował Tylman z Gameren, nie znamy jednak zakresu jego działalności. W XVIII w. pałac zmieniał często właścicieli. W roku 1731 kupił go Franciszek Ossoliński, później należał kolejno do Jana Tarły, ks. Michała Kazimierza Radziwiłła zwanego „Rybeńko”, bankiera Piotra de Riacour, od 1765 roku do Piotra Teppera, jednego z największych finansistów okresu panowania Stanisława Augusta, a od roku 1784 do jego krewnego i spadkobiercy Piotra Fergussona Teppera, który wspaniałością swej siedziby chciał dorównać arystokracji rodowej. W ciągu XVIII w. barokowa architektura pałacu uległa przemianom.

Strona 1 z 212