Pałac Staszica

1. Pałac Staszica

Nie był to pałac o charakterze rezydencjonałnym, od początku przeznaczony był bowiem na siedzibę Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk, nazywano go jednak od chwili powstania pałacem Staszica od nazwiska inicjatora i...
Pałac Lesserów

2. Pałac Lesserów

Nazwa ta nie jest słuszna, choć przyjęła się w literaturze naukowej. Budowę pałacu rozpoczął Aleksander Rembieliński w roku 1859 na gruncie nabytym od Stanisława Lessera. Projektantem pałacu był Franciszek Maria Lanci, który...
Pałac Koniecpolskich

3. Pałac Koniecpolskich

Zwany jest również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów lub Namiestnikowskim od kolejnych właścicieli i użytkowników. Budowę korpusu głównego dzisiejszego pałacu rozpoczęto około roku 1643, nakryto go dachem zimą 1645 roku...
advertisement advertisement

Przekazanie Palacu Potockich

Izabella Lubomirska przekazała pałac swej córce Aleksandrze zamężnej za hr. Stanisławem Kostką Potockim, znanym kolekcjonerem i historykiem sztuki. Po jego śmierci w roku 1821 wdowa przez jakiś czas sama zarządzała majątkiem, a w roku 1824 oddała zarząd dóbr wraz z pałacem w ręce syna Aleksandra. Po jej śmierci w roku 1831 Aleksander Potocki stał się jedynym właścicielem nieruchomości. Dla siebie zarezerwował apartament na pierwszym piętrze korpusu głównego, resztę pomieszczeń pałacowych przeznaczając do wynajęcia. Z kolei po śmierci Aleksandra w roku 1845 pałac przeszedł na własność jego syna, Stanisława Potockiego. Powoli wspaniała siedziba arystokratyczna stawała się kamienicą dochodową. W skrzydle od ulicy Czystej – dzisiejszej Ossolińskich – urządzono sklepy; w pawilonie na rogu Czystej i Krakowskiego Przedmieścia mieściła się od roku 1857 znana księgarnia Gebethnera i Wolfa. Wykorzystano również dziedziniec pałacowy wydzierżawiając go Gracjanowi Ungrowi pod budowę okazałego pawilonu przeznaczonego na wystawy artystyczne. Pawilon ten wzniesiono w roku 1881 według projektu Leandra Marconiego. Tu właśnie publiczność warszawska miała okazję obejrzeć wielkie kompozycje historyczne Grunwald i Hołd Pruski Jana Matejki. W roku 1886 pałac odkupił hr. Józef Potocki z Antonin, który przystąpił w roku 1896 do gruntownej restauracji budynku. Zburzono pawilon Ungra i wyposażono bramy po obu stronach kordegardy w neobarokowe kraty według rysunku Leandra Marconiego. Restauracją pałacu kierował jego brat, Władysław Marconi.

Pałac Kossakowskich

Pałac Kossakowskich

Posesję, na której stoi pałac, nabyli w roku 1780 małżonkowie Izaak i Marianna Ollierowie od księcia Augusta Sułkowskiego. Niebawem Ollierowie przystąpili do budowy klasycystycznego pałacu, który miał być już gotów w roku 1784. Była to jednopiętrowa, jedenastoosiowa budowla wzniesiona w linii zabudowy ulicy. Jej elewacja frontowa miała ryzality skrajne podwyższone o belwederki i ryzalit środkowy zwieńczony trójkątnym frontonem. Nie wiemy, kto ją projektował. Fundator pałacu Izaak Ollier był znanym w Warszawie kupcem bławatnym wywodzącym się z rodziny hugonockiej osiadłej w Berlinie. Jego pałac na Nowym Świecie należał do piękniejszych siedzib burżuazji warszawskiej schyłku XVIII w. W roku 1848 spadkobiercy Olliera sprzedali pałac bogatemu ziemianinowi Władysławowi Pusłowskiemu, który niebawem przystąpił do gruntownej jego przebudowy według projektu Henryka Marconiego, opracowanego w roku 1849. Pałac został nadbudowany o piętro „wstawione” pomiędzy już istniejące belwederski skrajne, które z kolei architekt podwyższył także o piętro. Zasadnicza kompozycja elewacji frontowej pałacu nie uległa zatem istotnej zmianie. Elewację tę skomponowano w stylu dojrzałego renesansu włoskiego. Na ryzalicie środkowym sięgającym tylko drugiego piętra ustawiono w roku 1851 cztery kamienne figury dłuta Pawła Malińskiego przedstawiające muzy: Klio, Talię, Uranię i Erato. Pałac składał się wówczas ze skrzydła frontowego od strony ulicy Nowy Świat i z przylegających dość prostopadle trzech oficyn od strony dziedzińca. Rzut poziomy pałacu przypominał zatem położoną literę E.

Drugi Pałac Branickich

Drugi Pałac Branickich

W końcu XVIII w. stał w tym miejscu pałac należący do rodziny Badenich. Nie wiemy, jak wyglądał, nie znamy również daty jego powstania. W roku 1819 należał do Konstancji Bilickiej i składał się z murowanego korpusu głównego, położonego w głębi posesji, i dwóch murowanych oficyn od frontu. Ponadto do pałacu należała stajnia i wozownia drewniana oraz jeszcze jedna oficyna murowana w głębi. W roku 1852 posesja wraz z pałacem stanowiła własność Wincentyny Lewińskiej, później przeszła na własność rodziny Branickich i zapewne wówczas pałac uległ gruntownej przebudowie w stylu renesansowym według projektu Henryka Marconiego. Wygląd zewnętrzny, jaki pałac otrzymał w wyniku tej przebudowy, przetrwał do dziś. Dwupiętrowy korpus główny pałacu ma kształt odwróconej litery L. Przed fasadą zwróconą w kierunku ulicy Nowy Świat znajdują się dwa jednopiętrowe pawilony przebudowane z dawnych oficyn. Pawilon lewy łączy się z jednopiętrową kamieniczką, której fasada harmonizuje doskonale z architekturą pałacu. W pawilonie prawym, położonym na rogu ulicy Smolnej, mieści się od roku 1851 apteka przeniesiona tutaj z Rynku Starego Miasta. Apteka zachowała do dziś całkowite wyposażenie i dekorację w stylu gotyckim; jest to jeden z najpiękniejszych lokali aptecznych w Polsce, w którym zachowała się autentyczna dziewiętnastowieczna atmosfera. 1 stycznia 1899 roku pałac objął w posiadanie hr. Ksawery Branicki, właściciel Wilanowa, który na placach położonych za pałacem wybudował kilka wielkich kamienic czynszowych zwróconych frontem do ulicy Smolnej. Branicki, prezes Klubu Łowieckiego i jeden z najzamożniejszych ludzi w Królestwie Polskim, słynął ze skąpstwa.

Pałac Sapiechów

Pałac Sapiechów

Sebastian Rybczyński, pisarz dekretowy dworu królewskiego zbudował w tym miejscu w pierwszej ćwierci XVIII w. dwór, który w roku 1725 kupił od niego ks. Jan Fryderyk Sapieha z Kodnia, wówczas kasztelan trocki. Sapieha postanowił wznieść dla siebie w Warszawie okazałą rezydencję i zamówił projekt u Jana Zygmunta Deybla. Pierwszy etap budowy przypadł na lata 1731- 1734. Powstał wówczas późnobarokowy pałac złożony z korpusu głównego i krótkich skrzydeł bocznych ujmujących płytki dziedziniec. Drugi etap budowy pałacu przypadł na lata 1736-1746. Zakupiono sąsiednią posesję i rozbudowano pałac od północy i od południa przez dobudowę nowych skrzydeł. Po ukończeniu była to jedna z najwspanialszych późnobarokowych rezydencji magnackich w Warszawie. W roku 1817 został zakupiony od rodziny Sapiehów przez rząd Królestwa Polskiego, a w latach 1818-1820 poddano go gruntownej przebudowie na koszary. Przebudowa ta dokonana według projektu Wilhelma Henryka Mintera znacznie zubożyła architekturę pałacu, skasowano bowiem wtedy bogaty wystrój późnobarokowy. W koszarach zwanych później sapieżyńskimi, od nazwiska dawnych właścicieli, stacjonował słynny 4 pułk piechoty liniowej, który później tak ważną rolę odegrał w powstaniu listopadowym. Pamięć o czwartakach utrwalona przez tablicę wmurowaną w fasadę pałacu przetrwała również w licznych anegdotach. Pułk ten, złożony w większości z warszawiaków, wyszkolony był znakomicie i dlatego cieszył się sympatią wielkiego księcia Konstantego, naczelnego wodza armii Królestwa Polskiego.

Nowa Siedziba Krasińskich

Nowa Siedziba Krasińskich

Nowa siedziba była neorenesansową piętrową budowlą, regularną i symetryczną, wybudowaną na wydłużonym planie i odznaczającą się skomplikowaną bryłą. Do jej budowy zastosowano żeliwo, materiał wchodzący dopiero w powszechne użycie. Taras pierwszego piętra pomiędzy ryzalitami elewacji o- grodowej wsparty jest na czterech parach smukłych żeliwnych kolumienek. Dekorację rzeźbiarską pałacu opracował Juliusz Faustyn Cengler. Trójkątny fronton elewacji frontowej wieńczą rzeźby dzieci personifikujących cztery pory roku. We wnękach ryzalitów bocznych znalazły się rzeźby przedstawiające Fortunę i Ceres, tę samą elewację ozdobiono również popiersiami czterech hetmanów: Stanisława Koniecpolskiego, Stefana Czarnieckiego, Pawła Sapiehy i Jana Tarnowskiego. Elewację ogrodową zdobią natomiast popiersia królowych: Wandy, Dąbrówki, Jadwigi i Barbary. Spadek terenu od strony ogrodowej wykorzystano na założenie malowniczych tarasów i schodów, dzięki którym park ursynowski uchodził za jedno z najpiękniejszych założeń tego rodzaju w okolicach Warszawy. Eliza Krasińska w rok po śmierci męża poślubiła znacznie młodszego od siebie Ludwika Krasińskiego, człowieka rzutkiego i energicznego, który zajął się administracją jej ogromnego majątku. W dziejach Ursynowa rozpoczął się trzydziestoletni okres rozkwitu. Eliza zmarła w roku 1876. Posiadłość przekazała testamentem swemu drugiemu mężowi. Kiedy ten ostatni zmarł w roku 1895, Ursynów dostał się ordynatowi opinogórskiemu Adamowi Krasińskiemu, wnukowi Zygmunta. Nowy właściciel ofiarował posiadłość w roku 1906 Seminarium Nauczycieli Ludowych, które mieściło się tu jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym.

Pałac Borchów

Pałac Borchów

W trzeciej ćwierci XVII w. znajdował się w tym miejscu drewniany dwór Aleksandra Połubińskiego, marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1681 roku dwór ten przeszedł na własność Wawrzyńca Wodzickiego, skarbnika ziemi nurskiej. W XVIII w. posesję nabył znany bankier baron Piotr de Riacour i wystawił na niej murowany barokowy pałac. W 1768 roku syn jego, hr. Andrzej de Riacour, dyplomata w służbie saskiej, sprzedał pałac Janowi Borchowi, podkanclerzemu koronnemu, później wojewodzie inflanckiemu, wreszcie kanclerzowi wielkiemu koronnemu. Najprawdopodobniej w latach osiemdziesiątych XVIII w. pałac przebudował w stylu klasycystycznym Dominik Merlini. W roku 1800, w okresie okupacji pruskiej, pałac nabył od hr. Michała Borcha cukiernik Ludwik Nesti, który założył w nim słynną w Warszawie restaurację i cukiernię. W latach 1810-1837 pałac był własnością rodziny Kernerów i z tym właśnie okresem w dziejach budowli związana jest interesująca anegdota: „Wreszcie gmach ten ma także pamiątkę wdzięczności hojnego wynagrodzenia za wierność i odwagę” – pisał Franciszek Maksymilian Sobieszczań- ski, badacz przeszłości Warszawy, w pracy o ulicy Miodowej. „Książę Józef Poniatowski, służąc w wojsku austriackim poznał tamże Karola Kernera, żołnierza, rodem z Kroacji, w czasie jednej z utarczek przytomność Kernera wyrwała z niebezpieczeństwa uniesionego zbytecznym męstwem księcia, który po wyjściu ze służby wziął go do Warszawy, trzymał przy swoim dworze i obdarzywszy hojnie, kupił dla niego w r. 1810 od Nestego ów pałac”. Przed rokiem 1830 mieściła się tu restauracja i hotel pod nazwą „Hotel d’Europe”, prowadzone przez Szymona Chovot.

Pałac Prymasowski

Pod koniec XVI w. stały w tym miejscu dworki i browary, które zakupił w roku 1593 – jeszcze jako biskup płocki – Wojciech Baranowski i zaczął budować pałac dla siebie i swoich następców. Zostawszy arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem, zmienił zamiar i zapisał pałac w roku 1612 kapitule gnieźnieńskiej, przeznaczając go na mieszkanie prymasów. Budowę rezydencji zakończył prymas Wawrzyniec Gembicki, a do jej ozdobienia przyczynił się prymas Jan Lipski. Pałac został zniszczony w czasie wojen szwedzkich, odbudował go w latach 1666-1673 prymas Mikołaj Prażmowski pod kierunkiem Józefa Fontany. Ponowna restauracja i powiększenie pałacu nastąpiło w latach 1690-1691 z inicjatywy prymasa Michała Radziejowskiego, być może według projektu Tylmana z Gameren. W roku 1704 król August II zająwszy przedmieścia Warszawy wydał pałac prymasa Radziejowskiego, swego wroga politycznego, na łup Sasów, Kozaków i Wołochów, którzy spustoszyli budynek. Ponowną odbudowę podjął prymas Stanisław Szembek – przy pałacu zatrudniony był wówczas architekt Jan Chrzciciel Ceroni; wnętrza pałacowe o- zdobił później prymas Teodor Potocki. Gruntowna przebudowa rezydencji nastąpiła w latach 1749-1759 z inicjatywy prymasa Adama Ignacego Komorowskiego – pałac otrzymał wówczas szatę rokokową. Widok pałacu po tej przebudowie utrwalił na bordiurze znanego planu Warszawy z roku 1762 Pierre Ricaud de Tirregaille, francuski architekt i inżynier w służbie polskiej.

Budynki na Jabłonnej

Henryk Marconi wystawił również w Jabłonnie nowe budynki gospodarcze i wielkie stajnie z wozowniami. Następnym właścicielem Jabłonny był Maurycy Potocki,, a w roku 1879 dobra przeszły na własność syna tego ostatniego, Augusta, zwanego powszechnie „hrabią Guciem”. Trybem życia naśladował on księcia Józefa w okresie pomiędzy trzecim rozbiorem, a rokiem 1806. Utracjusz i hulaka, pogardliwy wobec urzędników carskich i dlatego uwielbiany przez Warszawę, był bohaterem niezliczonych anegdot. W drugiej połowie XIX w. w Jabłonnie zaszły niewielkie zmiany. Oficynę przy prawym pawilonie przerobiono na mieszkanie właścicieli. Park zeszpecono wałem przeciwpowodziowym, zasłaniającym widok na Wisłę. Po śmierci Augusta Potockiego w roku 1905, dobra przeszły na własność jego jedynego syna – Maurycego, w którego posiadaniu pozostawały do roku 1945. Pałac w Jabłonnie został spalony w sierpniu 1944 roku przez cofające się wojska niemieckie, w roku następnym, tuż po wyzwoleniu, przystąpiono do zabezpieczenia murów. W roku 1953 Jabłonnę objęła Polska Akademia Nauk, która odbudowała całe założenie na ośrodek konferencyjno-wypoczynkowy. Odbudowę przeprowadziły Pracownie Konserwacji Zabytków w Warszawie według projektu Mieczysława Kuźmy. Rekonstrukcję parku zaprojektował Gerard Ciołek.

Pałac Sobańskich

Dzieje tego pałacyku w obecnym stanie badań nie są dla nas zupełnie jasne. Zdaniem niektórych badaczy dziejów Warszawy powstał on w latach 1852-1854, wzniesiony w stylu „toskańskim” według projektu Juliana Ankiewicza dla Anieli z Ostrowskich Bławackiej. W roku 1861 właścicielem nieruchomości stał się Aleksander Bobrownicki, a w 1865 hr. Ludwik Krasiński, który w tym samym roku sprzedał ją Emilii z Łubieńskich Sobańskiej, żonie hr. Feliksa Sobańskiego, wielkiego posiadacza ziemskiego z Ukrainy i filantropa. Zdaniem licznych badaczy pałacyk wybudowali w roku 1876 Sobańscy według projektu znanego architekta Leandra Marconiego. Trudno dziś ustalić, co stało się z pałacykiem Ankiewicza. Czy został rozebrany, czy też uległ gruntownej przebudowie przez Marconiego? Istniejący do dziś pałacyk sprawia jednakże wrażenie dzieła jednorodnego i nic nie wskazuje na to, aby wchłonął jakąś inną budowlę. Siedziba Sobańskich odsunięta jest od linii ulicy, po obu jej stronach wznoszą się niewielkie malownicze pawilony. Architektura jej nosi cechy renesansu i opracowana jest w każdym szczególe niezwykle starannie. Pałacyk słusznie uchodził za jedną z najpiękniejszych rezydencji Alej Ujazdowskich. Za nim rozciągał się obszerny ogród rozparcelowany w dwudziestoleciu międzywojennym; wytyczono na jego miejscu Aleję Przyjaciół i zabudowano ją luksusowymi kamienicami.

Anna Orzelska

Anna Orzelska wydana za mąż za ks. Karola Ludwika von Holstein-Beck opuściła Warszawę, a pałac odstąpiła w 1730 roku Augustowi II. Król w tym samym roku odstąpił go Marii Zofii z Sieniawskich Denhoffowej w zamian za dożywocie Wilanowa. Transakcja ta okazała się dla Denhoffowej bardzo korzystna, bo zyskała piękny pałac w stolicy, a rezydencja wilanowska wróciła do niej po śmierci króla w roku 1733. W roku 1731 Maria Zofia Denhoffowa poślubiła ks. Augusta Aleksandra Czartoryskiego, późniejszego wojewodę ruskiego. W okresie, kiedy zamieszkiwała wraz z mężem w pałacu, nie dokonywano w nim poważniejszych prac. Później pałac przeznaczono na mieszkanie dla ich syna ks. Adama Kazimierza, jednego z najbardziej oświeconych magnatów polskich tego czasu, wybitnego mecenasa sztuki, który w 1761 roku poślubił Izabellę z Flemmingów. W latach 1766- -1768 przebudowano dla księżny Izabelli apartament parterowy według projektu i pod kierunkiem Jakuba Fontany. Następna przebudowa pałacu miała miejsce w latach 1770-1781 pod kierunkiem Efraima Schroegera. Rozszerzono wówczas korpus główny dodając w fasadzie po jednym oknie z każdego końca. Widok pałacu po tej przebudowie pozostawił znany malarz wenecki pracujący wówczas w Warszawie Bernardo Bellotto zwany Canaletto. W 1782 roku pałac w wyniku działów rodzinnych stał się własnością ks. Adama Kazimierza Czartoryskiego. W 1811 roku przeszedł na własność ordynata Stanisława Zamoyskiego, wówczas senatora-wojewody Księstwa Warszawskiego, ożenionego z córką Adama Kazimierza i Izabelli z Flemmingów, słynną z piękności Zofią. Stanisław Zamoyski niezwłocznie przystąpił do gruntownej przebudowy pałacu.

Strona 2 z 812345...Ostatnia »