Pałac Staszica

1. Pałac Staszica

Nie był to pałac o charakterze rezydencjonałnym, od początku przeznaczony był bowiem na siedzibę Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk, nazywano go jednak od chwili powstania pałacem Staszica od nazwiska inicjatora i...
Pałac Lesserów

2. Pałac Lesserów

Nazwa ta nie jest słuszna, choć przyjęła się w literaturze naukowej. Budowę pałacu rozpoczął Aleksander Rembieliński w roku 1859 na gruncie nabytym od Stanisława Lessera. Projektantem pałacu był Franciszek Maria Lanci, który...
Pałac Koniecpolskich

3. Pałac Koniecpolskich

Zwany jest również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów lub Namiestnikowskim od kolejnych właścicieli i użytkowników. Budowę korpusu głównego dzisiejszego pałacu rozpoczęto około roku 1643, nakryto go dachem zimą 1645 roku...
advertisement advertisement

Pałac Paca

Fundatorem pałacu był ks. Dominik Radziwiłł, podkanclerzy litewski od roku 1681 i kanclerz litewski od 1690. Do budowy rezydencji w Warszawie skłoniły go zapewne wysokie godności, z którymi łączyła się konieczność stałego przebywania na dworze królewskim. Nie wiemy dokładnie, kiedy pałac powstał, w każdym razie był gotów przed śmiercią kanclerza w roku 1697. Był to korpus główny dzisiejszego pałacu, wzniesiony w stylu barokowym według projektu Tylmana z Gameren. Pałac po śmierci fundatora pozostawał w rękach jego potomków. W latach 1744-1758 należał do biskupa chełmińskiego, a potem krakowskiego i jednocześnie kanclerza koronnego Andrzeja Załuskiego. Od jego spadkobierców odkupił nieruchomość w roku 1759 ks. Michał Kazimierz Radziwiłł zwany „Rybeńko”, wojewoda wileński, i przekazał ją na powrót linii kleckiej Radziwiłłów. W latach 1762-1775 dzierżawił pałac ks. Michał Fryderyk Czartoryski kanclerz litewski. W okresie, kiedy tu mieszkał, częstym gościem pałacu bywał Stanisław August Poniatowski. 3 listopada 1771 roku, kiedy król wyjechał z pałacu, został zatrzymany przez konfederatów barskich i uprowadzony za miasto. Porwanie nie udało się; król po nocy spędzonej w marymonckim młynie zdrów i cały wrócił na Zamek. W latach 1823-1824 podzielony już na części pałac wykupił od Radziwiłłów generał Ludwik hr. Pac i niezwłocznie przystąpił do jego gruntownej przebudowy według projektu Henryka Marconiego. Przebudowa zakończona zasadniczo w roku 1828 objęła nie tylko pałac właściwy, architekt ujął dziedziniec przed pałacowy w skrzydła boczne i zamknął go gmachem frontowym od ulicy Miodowej.

Pałac Lubomirskich

Kiedy powstał pałac, noszący do dziś nazwę pałacu Lubomirskich, dokładnie nie wiemy. Istniał z pewnością w roku 1712, jednak nie wiadomo, do kogo wówczas należał. Składał się z korpusu głównego i połączonych z nim oficyn otaczających prostokątny dziedziniec. Około roku 1730 stanowił własność architekta Jana Zygmunta Deybla, pod koniec lat trzydziestych XVIII w. należał do ks. Stanisława Wincentego Jabłonowskiego, wojewody rawskiego, w którego posiadaniu był jeszcze w roku 1743. Około połowy XVIII w. stał się własnością ks. Antoniego Lubomirskiego, wojewody lubelskiego. W roku 1760 rozpoczęto gruntowną przebudowę pałacu według projektu Jakuba Fontany, który nadał rezydencji charakter późnego baroku. Przebudowa ta nie została ukończona – widok nie dokończonego pałacu namalował w 1779 roku Bernardo Bellotto zwany Canaletto. W roku 1776 połowę pałacu objął w posiadanie wychowanek ks. Antoniego Lubomirskiego ks. Aleksander, który stał się posiadaczem całości nieruchomości w roku 1790. Ks. Aleksander Lubomirski niezwłocznie pomyślał o ukończeniu i modernizacji rezydencji Projekty klasycystycznej przebudowy wykonał na jego zamówienie Jakub Hempel. Roboty budowlane rozpoczęły się po roku 1790 i trwały do roku 1793. Szczególnie okazale prezentowała się nowo ukształtowana elewacja od placu Żelaznej Bramy z dziesięciokolumnowym portykiem jońskim w wielkim porządku. Do czasów budowy gmachu Teatru Wielkiego była to największa kolumnada w Warszawie.

Po śmierci Marszałka

Po śmierci marszałka Stanisława Małachowskiego w roku 1808 pałac przeszedł na własność jego pasierbicy, księżniczki Marii Urszuli Radziwiłłówny, żony generała Wincentego Krasińskiego. Synem ich był wielki poeta Zygmunt. W okresie Królestwa Polskiego pałac był jednym z ośrodków życia towarzyskiego i umysłowego stolicy. Generał Wincenty Krasiński chętnie zapraszał do siebie pisarzy i artystów. W roku 1826 mieszkanie w lewej oficynie od strony Krakowskiego Przedmieścia wynajęła rodzina Chopinów. W latach 1851-1852 Henryk Marconi rozbudował pawilony frontowe pałacu, nadające dobudowanym częściom charakter późnobarokowy, znakomicie nawiązujący do architektury już istniejącej. W części południowej pałacu znalazły pomieszczenie zbiory biblioteczne Ordynacji Krasińskich. W roku 1859 po śmierci poety Zygmunta Krasińskiego pałac przeszedł na własność jego syna Władysława , a później wnuka Adama. Od roku 1909 do 1945 właścicielem pałacu był hr. Edward Raczyński, który otrzymał tę nieruchomość na mocy działów rodzinnych. W dwudziestoleciu międzywojennym, kiedy Raczyński był ambasadorem Rzeczypospolitej Polskiej w Wielkiej Brytanii, wynajmował pałac m.in. na mieszkanie reprezentacyjne ministra spraw zagranicznych Józefa Becka. Pomiędzy rokiem 1865 a 1867 została przebita ulica Berga; przy nowej ulicy znalazła się boczna elewacja pałacu i oficyn. W roku 1867 nadbudowano od tej strony korpus główny pałacu zrównując go z narożnymi pawilonami. W elewacji od nowo wytyczonej ulicy znajdowało się wejście do Biblioteki Ordynacji Krasińskich. Około roku 1890 odnowiono i zarazem przebudowano oficyny pałacowe według projektu Juliana Antkiewicza; jednocześnie w pałacu zmieniono dekorację niektórych pomieszczeń według projektu Jana Heuricha starszego i Stefana Szyllera.

Pałac Rabczyńskich

Historia pałacu sięga ostatnich lat XVII stulecia, kiedy właścicielem posesji był rajca miejski Jakub Schultzendorff. Na jego zamówienie Tylman z Gameren wykonał w roku 1699 projekt okazałej kamienicy-pałacu, mającej sięgać od ulicy Długiej aż do Podwala. Projekt ten nie został zrealizowany, jednakże badacze dziejów architektury warszawskiej przypisują Tylmanowi barokową budowlę, która stanęła na tej posesji na początku XVIII w., zwrócona frontem do ulicy Długiej. Posesja w rękach Schultzendorffów znajdowała się do roku 1717, kiedy to wszedł w jej posiadanie biskup kujawski Konstanty Felicjan Szaniawski. On właśnie przebudował, rozszerzył i ozdobił wspomnianą budowlę, która w wyniku tych zabiegów stała się pałacem. W roku 1721 właścicielem posesji został kanclerz wielki koronny Jan Szembek. Po jego śmierci w roku 1731 odziedziczyła ją wdowa Ewa z Leszczyńskich. W roku 1762 właścicielem nieruchomości był Stanisław Mycielski, starosta Lubiatowski, od którego spadkobierców nabył ją Filip Raczyński, generał wojsk koronnych. Objąwszy w posiadanie pałac w roku 1787 oddał go niebawem w dożywocie teściowi, Kazimierzowi Raczyńskiemu, staroście generalnemu wielkopolskiemu i marszałkowi nadwornemu koronnemu. Była to z pewnością jedna z najnikczemniejszych postaci wśród ówczesnej magnaterii. Pozostawał stale na usługach ambasady rosyjskiej. Cesarzowa Katarzyna wyróżniała go łaskami, mimo że za każdą przysługę kazał sobie drogo płacić.

Historia Pałacu Kazimierzowskiego

W roku 1735 August III odstąpił całą posiadłość pierwszemu ministrowi gabinetu saskiego hr. Aleksandrowi Józefowi Sułkowskiemu z zastrzeżeniem dożywotniego użytkowania koszar i stajen. Nowy właściciel zbudował tu niebawem cegielnię, fabrykę pieców i browar, a niebawem przystąpił do Odbudowy pałacu, która została przeprowadzona w latach 1737-1739 najprawdopodobniej według powstałych nieco wcześniej projektów architektów Deybla i Jaucha. Robotami budowlanymi kierował Carl Friedrich Pöppelmann. Pałac otrzymał w wyniku odbudowy nową szatę zewnętrzną skomponowaną pod wpływem późnego baroku drezdeńskiego i francuskiego rokoka. Elementem wyróżniającym pałac w panoramie Warszawy oglądanej od strony Wisły była pękata blaszana kopuła nad częścią środkową korpusu. W latach 1765-1766 posiadłość wraz z pałacem nabył król Stanisław August na pomieszczenie tu Korpusu Kadetów – Szkoły Rycerskiej dla młodzieży szlacheckiej, którą zobowiązał się założyć wstępując na tron. Gruntowną restaurację budynku rozpoczęto już w roku 1765 według projektu Dominika Merliniego. Objęła ona głównie wnętrza, forma zewnętrzna pałacu pozostała niemal bez zmian. Jedyną istotniejszą zmianą było wprowadzenie nad pierwszym piętrem antresoli przeznaczonej na sypialnie dla kadetów. W uczelni tej kształcili się m.in. Tadeusz Kościuszko i Julian Ursyn Niemcewicz. Za czasów okupacji pruskiej dawne koszary saskie i pomniejsze budynki znajdujące się na terenie należącym do dawnego pałacu Kazimierzowskiego wynajęto na mieszkania.

Pałac Potockich

Bażantarnia, później Natolin, to piękna miejscowość opodal Wilanowa, znana z osiemnastowiecznego pałacyku wzniesionego na skraju dawnej skarpy wiślanej i z rozciągającego się u jej stóp rozległego krajobrazowego parku. Za panowania Jana III znajdowała się tu hodowla bażantów i stąd nazwa, która przetrwała do początku XIX w. W pierwszej połowie XVIII w. podmokły las porastający te tereny został przecięty pięcioma promieniście rozchodzącymi się alejami skupiającymi się na wysuniętym nieco cyplu wspomnianej już skarpy. Las przecinała również aleja poprzeczna do osi głównej oraz kanał i rowy osuszające. W latach 1780-1783 z inicjatywy ówczesnego dziedzica Wilanowa, księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego, wzniesiono na cyplu klasycystyczny pałacyk według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Po śmierci księcia w roku 1782 roboty przy wykończeniu siedziby kontynuowane były przez jego córkę, księżnę Izabellę Lubomirską, marszałkową wielką koronną, która otrzymała w spadku klucz wilanowski. Pałacyk zbudowany został na planie prostokąta z dwoma wydatnymi ryzalitami od frontu i z owalnym salonem od strony skarpy, otwartym na zewnątrz jońską kolumnadą. Ściany tego salonu oraz inne pomieszczenia pałacyku ozdobił malowidłami Vincenzo Brenna, włoski architekt i malarz, sprowadzony do Polski przez zięcia księżny marszałkowej, Stanisława Kostkę Potockiego.

Pałac Potockich

W roku 1643 stał na tym miejscu dwór wojewody sieradzkiego Kaspra Denhoffa, który opisał Adam Jarzębski w Gościńcu. Po śmierci Kaspra w roku 1645 jego warszawską siedzibę odziedziczył najstarszy syn Aleksander, sekretarz królewski i opat jędrzejowski. Historycy przypuszczają, że dwór ten uległ zniszczeniu w czasie najazdu szwedzkiego. Nowy dwór, piętrowy, utrzymany w duchu skromnego baroku wzniósł stryjeczny brat Aleksandra, Ernest Denhoff, wojewoda malborski, zmarły w roku 1693. Przypuszczalnym twórcą jego siedziby był Józef Piola. Po śmierci Ernesta dwór odziedziczyła jego żona Konstancja ze Słuszków. Historycy wysuwają przypuszczenie, że dwór ten dostał się następnie córce Ernesta z pierwszego małżeństwa Joannie, która poślubiła swego kuzyna Stanisława Denhoffa, wówczas hetmana polnego litewskiego, później zaś wojewodę połockiego. Joanna Denhoffowa zmarła w roku 1716, a Stanisław osiem lat później ożenił się po raz drugi z Marią Zofią Sieniawską, którą odumarł w roku 1728, pozostawiając jej dwór przy Krakowskim Przedmieściu. Po śmierci męża, a w rok później matki, Maria Zofia z Sieniawskich Denhoffowa stała się jedną z najmajętniejszych dam w Europie, odziedziczyła bowiem wielki majątek mężowski i kolosalną fortunę Sieniawskich. O jej rękę starali się zagraniczni książęta panujący i liczni konkurenci spośród najwyższej arystokracji polskiej. Maria Zofia wyszła ostatecznie za mąż w roku 1731 za księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego, wojewodę ruskiego, który stał się współtwórcą potęgi tak później aktywnej „Familii”. Do generalnej przebudowy siedziby przy Krakowskim Przedmieściu Czartoryscy zabrali się bardzo późno, bo dopiero około roku 1760.

Pałac Mniszchów

Teren, na którym wznosi się pałac, zakupił w roku 1714 Józef Wandalin Mniszech, marszałek wielki koronny i w następnym roku przystąpił do budowy istniejącego do dziś pałacu. Od roku 1716 robotami kierował Burchard Christoph von Münnich. Był on zapewne projektodawcą późnobarokowej rezydencji składającej się z korpusu głównego i dwóch prostopadłych skrzydeł bocznych, ujmujących wielki dziedziniec honorowy. Przed rokiem 1762 pałac został przebudowany według projektu Pierre Ricaud de Tirregaille. Umieścił on widok nowo ukształtowanego pałacu na bordiurze swego słynnego planu Warszawy. W roku 1790 Józefina z Mniszchów Potocka, żona Szczęsnego, sprzedała pałac ks. Stanisławowi Poniatowskiemu, podskarbiemu litewskiemu; ten ostatni w tym samym jeszcze roku odstąpił go bankierowi i przemysłowcowi Protowi Potockiemu. Później rezydencja przeszła na własność Katarzyny z Potockich Kossakowskiej, kasztelanowej kamieńskiej, która w roku 1801 aktem darowizny przekazała ją Janowi i Feliksowi Potockim. Obaj Potoccy użytkowali tylko korpus główny pałacu, skrzydła boczne sprzedali, o- gród zaś rozparcelowali. W roku 1805, po pożarze pałacu, Potoccy sprzedali korpus główny pałacu urzędnikowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi Mosqua. Nowy właściciel odnowił budynek i urządził w nim salę koncertową. W pałacu mieściło się również Towarzystwo Muzyczne „Harmonia” założone przez mieszkającego tu Ernesta Teodora Amadeusza Hoffmanna. W roku 1829 pałac stał się własnością Resursy Kupieckiej i w tym samym roku został gruntownie przebudowany w stylu klasycystycznym przez Adolfa Schucha. W posiadaniu Resursy pozostawał do roku 1944. Do roku 1939 odbywały się w nim zebrania, loterie, odczyty, bale i jubileusze.

Pałac Branickich

Jeden z najpiękniejszych późnobarokowych pałaców w Warszawie powstanie swoje zawdzięcza Janowi Klemensowi Branickie- mu, hetmanowi wielkiemu koronnemu i kasztelanowi krakowskiemu. Budowa pałacu została rozpoczęta najwcześniej w roku 1740. W trzy lata później ukończono podstawowe prace budowlane, jednocześnie jednak doszło do poważnego zatargu pomiędzy fundatorem pałacu, a jego projektantem, znanym architektem Janem Zygmuntem Deyblem. Na miejsce Deybla Branicki skierował do wykończenia pałacu warszawskiego budowniczego Jana Henryka Klemma, który czuwał następnie nad dekoracją wnętrz. Pałac składa się z korpusu głównego i przylegających doń prostopadle skrzydeł bocznych tworzących dziedziniec honorowy od strony ulicy Podwale. Korpus główny od frontu wyróżnia się czterokolumnowym portykiem pośrodku, zwieńczonym grupą alegorycznych figur podtrzymujących kartusz herbowy. Główna brama wjazdowa na dziedziniec znajduje się również od ulicy Podwale. W latach 1750-1754 pracował dla Branickiego Jakub Fontana, kierując budową oficyn gospodarczych. W latach 1753-1754 prowadził on również budowę późno-barokowego pawilonu, usytuowanego przy skrzydle pałacu od ulicy Senatorskiej a mieszczącego buduar. W roku 1757 Fontana kierował pracami przy restauracji wnętrz rezydencji hetmańskiej oraz przy odnawianiu budynków gospodarczych.

Pałac Ministra Skarbu

Powstał w latach 1825-1830 w wyniku gruntownej przebudowy barokowego pałacu Ogińskich dokonanej przez Antonia Corazziego. Przeznaczony był na siedzibę ówczesnego ministra skarbu, ks. Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Corazzi nadał budowli charakter renesansowy, kształtując ją na wzór willi włoskiej o- kresu odrodzenia. Wrażenie to potwierdzają zwłaszcza wielkie tarasy rzadko spotykane w naszym klimacie. Gmach, jak wszystkie dzieła Corazziego, odznacza się doskonałymi proporcjami i umiejętnym zestawieniem brył. W latach 1919-1921 budynek został starannie odrestaurowany przez Mariana Lalewicza na potrzeby ministerstwa skarbu. Po wojnie odbudowano go w latach 1950-1954 pod kierunkiem Piotra Biegańskiego i wraz z sąsiednim pałacem Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu przeznaczono na siedzibę Prezydium Stołecznej Rady Narodowej. Obecnie w pałacu mieści się również Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. W roku 1951 ustawiono przed gmachem pomnik Feliksa Dzierżyńskiego projektu Zbigniewa Dunajewskiego. Pomiędzy arkadami parteru wmurowane są dwie tablice: pierwsza z nich upamiętnia obrady Klubu Jakobinów odbywające się u schyłku XVIII w. w pałacu Ogińskich, druga poświęcona jest Antoniemu Corazziemu. Odsłonięto ją 26 kwietnia 1977 roku w stuletnią rocznicę śmierci zasłużonego dla Warszawy architekta.

Strona 3 z 812345...Ostatnia »