Pałac Staszica

1. Pałac Staszica

Nie był to pałac o charakterze rezydencjonałnym, od początku przeznaczony był bowiem na siedzibę Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk, nazywano go jednak od chwili powstania pałacem Staszica od nazwiska inicjatora i...
Pałac Lesserów

2. Pałac Lesserów

Nazwa ta nie jest słuszna, choć przyjęła się w literaturze naukowej. Budowę pałacu rozpoczął Aleksander Rembieliński w roku 1859 na gruncie nabytym od Stanisława Lessera. Projektantem pałacu był Franciszek Maria Lanci, który...
Pałac Koniecpolskich

3. Pałac Koniecpolskich

Zwany jest również pałacem Koniecpolskich, Radziwiłłów lub Namiestnikowskim od kolejnych właścicieli i użytkowników. Budowę korpusu głównego dzisiejszego pałacu rozpoczęto około roku 1643, nakryto go dachem zimą 1645 roku...
advertisement advertisement

Pałac Krasińskich

Kamień węgielny pałacu położono i poświęcono 12 czerwca 1877 roku. Fundatorem siedziby był Jan Karnicki, tajny radca, sekretarz stanu i senator Cesarstwa Rosyjskiego, zaś autorem projektu architekt Józef Huss, który następnie zarządzał jej budową. Pałac wzniesiony w linii zabudowy ulicy jest budowlą dwupiętrową, z elewacją frontową opracowaną bardzo starannie w duchu dojrzałego renesansu, wyróżniającą się okazałymi loggiami na pierwszym i drugim piętrze. Tak jak wiele innych dzieł Józefa Hussa, elewacja frontowa pałacu zdradza powiązania z architekturą berlińską tego czasu, co nie wydaje się dziwne ze względu na fakt, że Huss studiował w latach 1864-1866 w Bauakademie w Berlinie. Do pałacu właściwego przylega od podwórza dwupiętrowa oficyna boczna; w roku 1928 równolegle do pałacu wybudowano wielopiętrową nowoczesną oficynę z licznymi mieszkaniami, aby podnieść dochodowość posesji. Pałac frontowy zamieszkiwany był tylko przez właścicieli. W obecnym stanie badań nie wiemy, jak wyglądały jego wnętrza, do dziś w niektórych pomieszczeniach pierwszego piętra zachowały się fragmenty sztukaterii. Pałac wraz z posesją wielokrotnie zmieniał właścicieli. Przetrwał szczęśliwie ostatnią wojnę, obecnie po wielokrotnych przeróbkach użytkowany jest przez biura wielu instytucji.

Dzieje Pałacu Rady Ministrów

Druga połowa XIX w. oraz pierwsze dziesięciolecie XX obeszły się z pałacem po barbarzyńsku. Władze rosyjskie wprowadziły w nim wiele zmian polegających na stawianiu tandetnych przepierzeń i wybijaniu dodatkowych przejść między pokojami, nie licząc się zupełnie z zabytkowym charakterem wnętrz. Zniszczono w ten sposób m.in. wielką sień na parterze, dzieląc ją na kilka mniejszych pomieszczeń. Na dziedzińcu przed pałacowym ustawiono w roku 1870 pomnik znienawidzonego namiestnika carskiego Iwana Paskiewicza-Erywańskiego, który usunięto dopiero w roku 1917. Restauracja pałacu przeprowadzona w latach 1918- 1921 pod kierunkiem Mariana Lalewicza przywróciła wnętrzom ich dawny charakter. Pałac przeznaczono wówczas na siedzibę Prezydium Rady Ministrów Polski Odrodzonej. Częściowo zmieniono w czasie prac restauracyjnych dotychczasowy układ wnętrz, przystosowując je do nowej roli i nadając im charakter klasycystyczny harmonizujący z architekturą projektowaną przez Chrystiana Piotra Aignera. W roku 1924 przyłączono do pałacu sąsiadującą ze skrzydłem północnym neorenesansową kamienicę, przebudowaną w końcu lat siedemdziesiątych przez Józefa Dietricha. Okupacja niemiecka w czasie drugiej wojny światowej wyrządziła pałacowi nowe szkody, niektóre wnętrza uległy przekształceniu, gdy urządzano w pałacu „Deutsches Haus”. Powojenna gruntowna restauracja budynku została dokonana w latach 1947-1952 pod kierunkiem Teodora Bursche, Antoniego Jawornickiego i Borysa Zinserlinga.

Pałac Janaszów

Pałac wzniesiono dla Jakuba Janasza w latach 1874-1875 według projektu Jana Heuricha starszego, który nadał tej budowli cechy późnego renesansu francuskiego. Heurich ukształtował pałac na wzór charakterystycznych dla Paryża pałaców przyulicznych, przeznaczonych w zasadzie dla jednej rodziny. Pierwotnie siedziba Janaszów stała w linii zabudowy ulicy Zielnej, dopiero po ostatniej wojnie stała się budowlą wolno stojącą. Architekturę jej wyróżnia bardzo wysokie pierwsze piętro, gdzie mieściły się apartamenty reprezentacyjne, podkreślone jeszcze balkonem z piękną żeliwną kratą, ciągnącym się wzdłuż całej elewacji frontowej. Janaszowie należeli do finansjery warszawskiej, ale mieli aspiracje stać się rodziną ziemiańską. Po śmierci Jakuba Janasza w roku 1893 posesja wraz z pałacem przeszła na wdowę Różę z Gold- standów oraz córki: Wiktorię Krzywoszewską i Julię Gutmanową. Spadkobierczynie w tym samym roku sprzedały nieruchomość hr. Feliksowi i Zofii z Ledóchowskich Czackim. Nie jedyny to wypadek w Warszawie, kiedy siedziba finansjery przechodzi w posiadanie rodziny arystokratycznej. Po śmierci Feliksa Czackiego w roku 1894 właścicielką połowy pałacu została żona, drugiej zaś dzieci: Tadeusz, Stanisław i Róża Czaccy. Po śmierci matki w roku 1911 pałac w drodze działów rodzinnych przejął Stanisław. Z kolei po jego śmierci w roku 1924 pałac odziedziczyła żona Jadwiga z Broel-Platerów. Wreszcie w kwietniu 1939 roku posesję nabył Polski Związek Przemysłowców Metalowych. Pałac pod koniec okresu międzywojennego zatracił cechy reprezentacyjne i stał się kamienicą czynszową. Z zawieruchy wojennej wyszedł obronną ręką.

Pałac Kazimierzowski

Pałac wziął nazwę od króla Jana Kazimierza, którego był ulubioną siedzibą. Okoliczności jego powstania nie są w obecnym stanie badań jasne. Zdaniem niektórych historyków sztuki budowę jego rozpoczął król Zygmunt III niedługo przed swą śmiercią w roku 1632. Zdaniem innych, inicjatorem budowy miał być król Władysław IV, który posiadłość tę otrzymał na mocy działów majątkowych w roku 1637. Niewątpliwie pałac był całkowicie ukończony wraz z otoczeniem w roku 1643, wynika to bowiem z opisu Adama Jarzębskiego w Gościńcu. Była to letnia rezydencja królewska, nazywana w XVII w. z włoska „Villa Regia” wzniesiona malowniczo na skraju dawnej skarpy wiślanej. Jej reprezentacyjna późnorenesansowa elewacja zwrócona była ku Wiśle; na parterze i pierwszym piętrze miała po pięć wielkich arkad, po bokach ujęta była czworobocznymi wieżami. Elewacja od dziedzińca z malowniczymi schodami zewnętrznymi pośrodku była dziewięciostopniowa; po obu jej stronach znajdowały się smukłe czworoboczne wieżyczki połączone z korpusem pałacu ściankami. Autorstwo projektu „Villa Regia” przypisywane jest na ogół Janowi Baptyście Trevano, wybitnemu architektowi włoskiemu w służbie Wazów. „Villa Regia” została ograbiona i zdewastowana przez Szwedów w roku 1656, a w roku 1660 strawił ją pożar. Odbudowę podjął król Jan Kazimierz, od którego imienia budowlę zaczęto wtedy nazywać pałacem Kazimierzowskim.

Pałac Szlenkierów

Powstał w latach 1881-1883 wzniesiony według projektu Witolda Lanciego dla bogatego garbarza Karola Jana Szlenkiera. Jest to pałac wybudowany w linii zabudowy ulicy z wewnętrznym dziedzińcem otoczonym skrzydłami. Fasada pałacu przypominała dawniej dzieła dojrzałego renesansu rzymskiego, a portal z potężnymi altanami dźwigającymi balkon pierwszego piętra wzorowany był na portalu Palazzo Davia-Bargellini w Bolonii. Z włosko-renesansową architekturą fasady pozostawał w pewnej dysproporcji stromy dach częściowo przysłonięty balustradową attyką, przypominający dachy stosowane we Francji w okresie późnego renesansu. Połączenie takie nie było rzadkością w twórczości Witolda Lanciego, znamienne też było m.in. dla wiedeńskiego środowiska architektonicznego, pod którego wpływem Lanci pozostawał. Parter pałacu zajmowały biura Szlenkiera, pierwsze piętro zajęte było w całości przez apartament właściciela i jego rodziny, pozostałe pomieszczenia przez służbę i oficjalistów. Z wnętrz utrzymanych w duchu renesansu wyróżniała się okazała klatka schodowa z ciemnoczerwonymi trzonami marmurowych kolumn kontrastującymi z białymi bazami i kapitelami. Dekorację malarską wnętrz wykonał techniką enkaustyczną Wojciech Gerson. Koszt budowy pałacu przekroczył sumę 300.000 rubli, sumę wówczas znaczną. Pałac Szlenkierów należał do najwspanialszych siedzib plutokracji warszawskiej ostatnich lat XIX w.

Królikarnia

Nazwa pałacyku i przyległego doń terenu obejmującego dawną skarpę wiślaną malowniczo poprzecinaną wąwozami pochodzi od prowadzonej tu niegdyś hodowli królików, należącej do króla Augusta II. W roku 1778 szambelan króla Stanisława Augusta, hr. Karol de Valery-Thomatis nabył Królikarnię od ówczesnej właścicielki ks. Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej z zamiarem wybudowania tu własnej siedziby. Projekty pałacyku przedstawiło podobno kilku architektów. Do realizacji wybrano jednakże projekt architekta królewskiego Dominika Merliniego i jemu powierzono również kierownictwo budowy. Zakładanie rezydencji rozpoczęto od budowy oficyn gospodarczych i kurnika, wzniesionych w latach 1779-1780. Nieco później, bo w latach 1780-1782 wzniesiono przy skarpie północnego wąwozu okrągły budynek kuchni wzorowany na słynnym grobowcu Cecylii Metelli w Rzymie. Kuchnia ta została później połączona podziemnymi przejściami z pałacykiem i z grotą pod tarasem przy elewacji wschodniej pałacyku. Budowa samego pałacyku na skraju dawnej skarpy wiślanej trwała 4 lata. Była to właściwie klasycystyczna willa podmiejska na planie kwadratu z okrągłą salą pośrodku, nakrytą kopułą na bębnie. Wzorowana była w ogólnym układzie na słynnej renesansowej Villa Almerico-Capra zwanej „La Rotonda” pod Vicenzą, wzniesionej przez wielkiego włoskiego architekta Andrea Palladio około roku 1570.

Restauracja pałacu Kazimierzowskiego

Sam pałac Kazimierzowski najpierw odrestaurowano po pożarze w roku 1814, a następnie poddano go gruntownej przebudowie. Powstała wówczas piękna klasycystyczna fasada pałacu z portykiem kolumnowym. Fronton portyku ozdobiono płaskorzeźbą przedstawiającą Apollina w otoczeniu Poezji i Astronomii, przypisywaną Pawłowi Malińskiemu. Wnętrza pałacu przekształcono na pomieszczenie biblioteki głównej. Roboty budowlane przy pałacu trwały do roku 1830. Do dziś nie wiemy na pewno, kto był projektantem wszystkich tych przemian. W rachubę wchodzi dwóch architektów: Hilary Szpilowski i Wacław Ritschel obaj będący wykładowcami Uniwersytetu, obaj zaangażowani czynnie w przemianach całego zespołu na siedzibę uczelni. Około roku 1820 powstały jeszcze dwa klasycystyczne pawilony ujmujące z obu stron pałac Kazimierzowski. Zespół gmachów uniwersyteckich przed wybuchem powstania listopadowego w 1830 roku prezentował się okazale i mógł być ozdobą każdej stolicy europejskiej. Wszystkie gmachy otrzymały staranną oprawę architektoniczną w duchu dojrzałego klasycyzmu, urok tego zakątka miasta podkreślało malownicze położenie na skraju skarpy wiślanej oraz pięknie utrzymana zieleń, w której gmachy po prostu tonęły. Po upadku powstania listopadowego Uniwersytet został zamknięty. W murach uniwersyteckich pozostało przez jakiś czas Liceum Warszawskie, zamienione w roku 1839 na Gimnazjum Realne. Dla tego właśnie gimnazjum Antonio Corazzi wybudował w latach 1840-1841 nową siedzibę w stylu późnego klasycyzmu usytuowaną na południe od wspomnianego wyżej gmachu po-rektorskiego. W gmachu corazziańskim znalazła później siedzibę Szkoła Główna otwarta w roku 1862.

Pałac pod czterema wiatrami

Nazwę swoją zawdzięcza figurom czterech wiatrów ustawionych na filarach ogrodzenia oddzielającego dziedziniec od ulicy Długiej. Zwany jest również pałacem Diickerta od jednego z właścicieli w XIX w. Fundatorem pałacu był Stanisław Kleinpolt, używający od czasu nobilitacji na sejmie w roku 1676 nazwiska Małopolski, metrykant skarbu koronnego, sekretarz królewski, a wreszcie podstoli i chorąży bracławski. Budowa pałacu nastąpiła zapewne po nobilitacji fundatora, tj. około roku 1680, na pewno przed rokiem 1685, kiedy to pałac nabył Jan Dobrogost Krasiński, referendarz koronny i starosta warszawski. Krasiński niedługo użytkował „pałac kleinpoltowski”, stojący zresztą w bezpośrednim sąsiedztwie nowo wybudowanego, okazałego pałacu Krasińskich i sprzedał go w 1698 roku biskupowi płockiemu Andrzejowi Załuskiemu. W obecnym stanie badań nie wiemy, jak pałac wyglądał pod koniec XVII w., to pewne jednak, że składał się z korpusu głównego i skrzydeł bocznych. Przy jego ukształtowaniu pracował Tylman z Gameren, nie znamy jednak zakresu jego działalności. W XVIII w. pałac zmieniał często właścicieli. W roku 1731 kupił go Franciszek Ossoliński, później należał kolejno do Jana Tarły, ks. Michała Kazimierza Radziwiłła zwanego „Rybeńko”, bankiera Piotra de Riacour, od 1765 roku do Piotra Teppera, jednego z największych finansistów okresu panowania Stanisława Augusta, a od roku 1784 do jego krewnego i spadkobiercy Piotra Fergussona Teppera, który wspaniałością swej siedziby chciał dorównać arystokracji rodowej. W ciągu XVIII w. barokowa architektura pałacu uległa przemianom.

Pałac Kamickich

Uznany za jedno z najwybitniejszych dzieł architektury nowożytnej w Polsce. Fundatorem pałacu był Jan Dobrogost Krasiński, starosta warszawski, a od 1688 roku wojewoda płocki, przedstawiciel szybko bogacącej się rodziny mazowieckiej. Przy budowie siedziby warszawskiej zatrudnił najwybitniejszych artystów, jacy przebywali wówczas w Polsce: architekta Tylmana z Gameren – autora projektu, rzeźbiarza Andrzeja Schlütera i malarza Michelangelo Palloniego. Przy budowie pracowali również: Józef Bellotti, Jakub Solari, nieznany z imienia Maderni i Izydor Affaita, zatrudnieni jako budowniczowie lub występujący jako przedsiębiorcy budowlani. Dokładna data rozpoczęcia budowy nie jest znana. Musiało to nastąpić zaraz po roku 1677; w stanie surowym pałac był już gotów w roku 1682. Jednocześnie z pracami budowlanymi Krasiński rozpoczął skupowanie parcel wokół pałacu, na których wzniesiono wówczas obszerną piętrową oficynę mieszczącą m.in. kuchnię, oranżerię, figarnię i arsenał, nazywany w rachunkach „cekhauzikiem”. Całą posesję otoczono murem. Po wybudowaniu pałacu w stanie surowym niezwłocznie rozpoczęto prace wykończeniowe i dekoracyjne. Trwały one długo, użyto do nich szlachetnych materiałów, jak marmur, czy twardy piaskowiec. W roku 1682 wykonywano już kamienne posadzki, portale i kominki, a w latach 1682-1683 Andrzej Schlüter wykonał sześć rzeźbionych posągów przeznaczonych do dekoracji środkowych ryzalitów elewacji frontowej i ogrodowej. W roku 1684 przystąpiono do wykonywania dekoracji stiukowej we wnętrzach i w otwartych galeriach, a w latach 1684-1685 Michelangelo Palloni wymalował plafon oraz freski w supraportach portali w westybulu pałacowym.

Zamek Ostrogskich

W roku 1820 posiadłość nabył na licytacji sekretarz policji Michał Gajewski, który wyrestaurował pałac i podwyższył go o piętro. Wybudował także oficyny z przeznaczeniem na koszary. W części zabudowań przypałacowych mieściło się targowisko i jatki rzeźnicze. W czasie powstania listopadowego znajdował się w pałacu szpital wojskowy, a potem kolejno: fabryka wyrobów gumowych, rządowy „Dom Zdrowia”, szpital dla cholerycznych, instytut moralnie zaniedbanych dzieci, schronisko dla powodzian, aż w roku 1854 gmach nabyło miasto z przeznaczeniem na koszary. W roku 1858 pałac stał się siedzibą Warszawskiego Instytutu Muzycznego. Instytut ten kontynuował tradycje założonego w 1821 roku Konserwatorium Muzycznego. Uroczyste otwarcie nowej uczelni w pałacu Ordynackim odbyło się 26 stycznia 1861 roku. W Warszawskim Instytucie Muzycznym, zwanym powszechnie „konserwatorium”, wykładali m.in. Apolinary Kątski, Aleksander Michałowski, Stanisław Moniuszko, Tomasz Nidecki, Zygmunt Noskowski, Aleksander Zarzycki, a w latach późniejszych niektórzy z pierwszych wychowanków Instytutu, jak Stanisław Barcewicz czy Ignacy Paderewski. W 1914 roku wybudowano obok pałacu od strony ulicy Okólnik nowy budynek z salą koncertową według projektu Stefana Szyllera. Sam pałac, wielokrotnie przekształcany, zatracił zupełnie cechy artystyczne. W okresie dwudziestolecia międzywojennego mieściło się tu konserwatorium i szkoła teatralna. We wrześniu 1944 roku pałac spalili Niemcy. Po wojnie ruiny te przyznano Instytutowi im. Fryderyka Chopina.

Strona 4 z 8« Pierwsza...23456...Ostatnia »